Bog‘lanish:: +99871-244-35-26  :  info@malaka.uz

MUSULMON SHAXS SAYLOVDA FAOL BO’LISHI SHART

MUSULMON SHAXS SAYLOVDA FAOL BO’LISHI SHART

 

Islom dini manbalarida saylov haqida batafsil ma’lumot berilmagan bo‘lsa-da, biroq shariatda umumiy qoidalar joriy etilib, qolgan masalalar ummatning ixtiyoriga qoldirilganini ko‘rish mumkin. Chunonchi, islom ta’limotida har bir ishda birinchi navbatda rahbar tayinlab olishga alohida e’tibor qaratiladi.

عن أبي هريرة، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "إذا كان ثلاثة في سفر فليؤمروا أحدهم" قال نافع: فقلنا لأبي سلمة: فأنت أميرنا". فهنا انتخاب الثلاثة للأمير حق لهم وواجب عليهم لإقامة الواجب الشرعي الذي نص عليه الحديث الشريف. 

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar uch (kishi) safarda bo‘lsa, oralaridan bir kishini boshliq etib tayinlasinlar”, – deganlar. Nofe’: “Biz Abu Salamaga: “Demak, sen bizning boshlig‘imizsan”, – dedik”, – dedi”.

Ushbu rivoyatga binoan, uch kishi o‘rtasida boshliq saylash ularning zimmalaridagi vojib bo‘lgan vazifa ekani anglashiladi. Shu nuqtai nazardan, hadisda bayon etilgan shar’iy vojibni ado etish ularning zimmalariga yuklangan vojib amal hisoblanadi.

Umuman, rahbar saylash masalasida islom dinida keng imkoniyatlar mavjud ekanini ko‘rish mumkin. Jumladan, xulafoi roshidinlarning har biri o‘ziga xos tarzda saylangan. Abu Bakr Siddiq bir guruh musulmonlar tomonidan saylangan, so‘ngra qolganlar unga bay’at qilganlar. Abu Bakr Siddiq ummatning roziligi bilan Hazrat Umarni o‘z o‘rniga tayinlab ketgan. Usmon ibn Affon esa o‘zidan oldingi xalifa tomonidan tashkil etilgan olti kishidan iborat kengash tomonidan saylangan, so‘ngra qolgan musulmonlar unga bay’at qilganlar. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, ularning har biri xalifalik lavozimiga teng huquqli nomzod sifatida ko‘rilgan bo‘lib, istalgan kishi saylov natijasida xalifa etib tayinlanish imkoniga ega bo‘lgan. Ali ibn Abi Tolib esa bir guruh musulmonlarning iltimosiga binoan xalifalik vazifasini o‘z zimmasiga olgan, ummat esa unga bay’at qilgan.

Yuqorida zikr etilganidek, xalifa saylashda ummatning xohish-ixtiyori muhim o‘ringa ega bo‘lib, musulmonlarning bay’atisiz hech kim qonuniy rahbar sifatida tan olinmagan. Shu bilan bir qatorda, xulafoi roshidinlarni tayinlash jarayonida kuzatilgan saylovlar umumiy jihatlarga ega bo‘lsa-da, biroq ular o‘rtasida ayrim farqli xususiy jihatlar mavjud. Shu sababli ushbu o‘rinda saylovning shakli, o‘tkazish tartibi emas, balki ummatning qo‘llab-quvvatlashi muhim hisoblanadi. To‘rt xalifani saylashda uslublar turlicha bo‘lganiga qaramay, asosiysi, ularning barchasiga ummat bay’at qilganidir. E’tiborlisi, xulafoi roshidinlarni saylash tartib va uslublari Qur’on va hadislarda zikr etilmagan bo‘lsa-da, ushbu tamoyillarni hech kim inkor qilmagan. Zotan, ushbu saylovlar shariatning asosiy tamoyillaridan kelib chiqqan holda, sahobiylarning ijtihodlari bilan amalga oshirilgan.

Bugungi kunda demokratik saylovlarda ayni tamoyillar tatbiq qilinar ekan, musulmonlarning o‘zlari uchun rahbar saylashlarida ulardan foydalanishlari taqiqlanmaydi. Xususan, davlat boshqaruvida devonning tashkil etilishi ham Umar ibn Xattob davrida forslar davlatchiligidan o‘zlashtirib olingan bo‘lib, uning nomi ham hatto forsiy shaklda saqlanib qolgan. Bu esa davlat va siyosatga doir masalalarda musulmonlarning umumiy manfaati uchun aqida va shariatga zid bo‘lmagan ishlardan foydalanishda hech qanday to‘siq yo‘qligini ko‘rsatadi.

2007 yil 8-13 noyabr (hijriy 1428, shavvol oyining 22-27 kunlari) kunlari Makkadagi Islom fiqhi akademiyasining 16-sessiyasida “Musulmonlar va musulmon bo‘lmaganlar birgalikda saylovda qatnashishlari” haqida fatvo e’lon qilindi.

Unda quyidagi jihatlarga to‘xtalib o‘tilgan:

  • musulmon bo‘lmagan davlatda barcha fuqarolik huquqlariga ega bo‘lgan musulmon shaxs parlament va boshqa saylovlarda ishtirok etish huquqiga ham ega. Chunki uning ishtirokida ijobiy jihatlar ko‘p bo‘ladi. Jumladan, islom dinining ma’rifiy imidjini targ‘ib qilish, o‘sha mamlakatda yashayotgan musulmonlarning huquqlarini himoya qilish, diniy ozchilikning muayyan huquqlarga ega bo‘lishini ta’minlash, jamiyatda musulmonlarning o‘rnini yuksaltirish, musulmonlar haqida iliq taassurotlarni uyg‘otish, haqiqat va adolat bilan muloqot qilish, o‘zaro haqiqat va adolat asosida hamjihat yashash va hokazolar.

Yusuf alayhissalomning Misrdagi faoliyati saylanish va saylovning go‘zal namunalaridan biri hisoblanadi. Qadimiy Misrda davlat boshqaruvi risoladagidek bo‘lmasa-da, Yusuf alayhissalom qurg‘oqchilik yillarida ushbu mamlakatning muhim resurslarini saqlab qolish hamda xalqning qahatchilikdan aziyat chekmasligini ta’minlash maqsadida rahbarlik lavozimiga o‘z nomzodini ilgari surgan. Musulmon kishi mana shunday bunyodkor, loqaydlikdan yiroq hamda jamiyatga foyda keltiradigan shaxs bo‘lishi lozim. Vallohu a’lam.

Yuqorida keltirilgan fatvo asosida ulamolar Yevropa mamlakatlarida istiqomat qilayotgan musulmonlarga “masolih al-mursala” usuliy qoidasiga ko‘ra, o‘z manfaatlari yo‘lida musulmon bo‘lmagan shaxsni davlat rahbari sifatida saylashlariga ruxsat berganlar.

Musulmon mamlakatlaridagi musulmon yetakchilarini saylash haqida nima deyish mumkin? Bu borada shuni aytish mumkinki, saylov va tanlov tushunchalari aslida G’arbga islom dini orqali kirib kelgan. Shunday ekan, dinu diyonat, Vatan va jamiyat manfaatlari yo‘lida xizmat qiladigan insonni saylash, tanlash va qo‘llab-quvvatlash har bir musulmonning shar’iy majburiyatlaridan biri bo‘lishi lozim.              

 

 

 

 

Shavkat Mirziyoyevning «Yangi O‘zbekiston Strategiyasi» nomli kitobi chop etildi

Shavkat Mirziyoyevning «Yangi O‘zbekiston Strategiyasi» nomli kitobi chop etildi

 

Prezident Shavkat Mirziyoyevning «Yangi O‘zbekiston Strategiyasi» nomli kitobi chop etildi. Unda Yangi O‘zbekiston va Uchinchi Renessansni qurish bo‘yicha qilinayotgan ishlar va milliy taraqqiyot istiqbollari haqida fikr yuritiladi.

 

O‘zbekiston Liberal-demokratik partiyasining s’ezdida prezident Shavkat Mirziyoyevning yangi kitobi taqdim etildi. Bu haqda «Gazeta.uz» muxbiri xabar bermoqda.

Kitob muqaddima, 7 bo‘lim va xotimadan iborat.

 

 

Bo‘limlar quyidagicha nomlangan:

  • «Yangi O‘zbekiston strategiyasi»
  • «Xalqparvar davlat»
  • «Milliy iqtisodiyotni rivojlantirish»
  • «Adolatli ijtimoiy siyosat»
  • «Ma’naviy taraqqiyot»
  • «Xavfsizlik va tashqi siyosat»
  • «O‘zbekiston va umumbashariy muammolar».

Kitob so‘zboshida aytilishicha, ushbu kitobda Yangi O‘zbekistonni va Uchinchi Renessans poydevorini barpo etish borasida amalga oshirilayotgan tub o‘zgarishlar va islohotlarning maqsadi, mazmun-mohiyati hamda ustuvor yo‘nalishlari, milliy taraqqiyot istiqbollari haqida fikr yuritiladi.

«Yangi O‘zbekiston orzusi, bugungi kunlarimizga nisbatan aytganda, hozirga davrning taqozosi, uning asl qiyofasini, harakatlantiruvchi kuchlari va omillarini belgilaydigan g‘oyaviy-ma’navyi asos, xalqimizga xos yaratuvchanlik shijoati va keng ko‘lamli islohotlarimizning yaqqol ifodasidir», — so‘zlari bilan kitob boshlanadi.

Prezident matbuot kotibining ma’lum qilishicha, Shavkat Mirziyoyevning saylovoldi dasturi ham «Yangi O‘zbekiston strategiyasi» deb nomlanadi.

МУСУЛМОН ШАХС САЙЛОВДА ФАОЛ БЎЛИШИ ШАРТ

МУСУЛМОН ШАХС САЙЛОВДА ФАОЛ БЎЛИШИ ШАРТ

 

   Ислом дини манбаларида сайлов ҳақида батафсил маълумот берилмаган бўлса-да, бироқ шариатда умумий қоидалар жорий этилиб, қолган масалалар умматнинг ихтиёрига қолдирилганини кўриш мумкин. Чунончи, ислом таълимотида ҳар бир ишда биринчи навбатда раҳбар тайинлаб олишга алоҳида эътибор қаратилади.

عن أبي هريرة، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: "إذا كان ثلاثة في سفر فليؤمروا أحدهم" قال نافع: فقلنا لأبي سلمة: فأنت أميرنا". فهنا انتخاب الثلاثة للأمير حق لهم وواجب عليهم لإقامة الواجب الشرعي الذي نص عليه الحديث الشريف. 

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Агар уч (киши) сафарда бўлса, ораларидан бир кишини бошлиқ этиб тайинласинлар”, – деганлар. Нофеъ: “Биз Абу Саламага: “Демак, сен бизнинг бошлиғимизсан”, – дедик”, – деди”.

Ушбу ривоятга биноан, уч киши ўртасида бошлиқ сайлаш уларнинг зиммаларидаги вожиб бўлган вазифа экани англашилади. Шу нуқтаи назардан, ҳадисда баён этилган шаръий вожибни адо этиш уларнинг зиммаларига юкланган вожиб амал ҳисобланади.

Умуман, раҳбар сайлаш масаласида ислом динида кенг имкониятлар мавжуд эканини кўриш мумкин. Жумладан, хулафои рошидинларнинг ҳар бири ўзига хос тарзда сайланган. Абу Бакр Сиддиқ бир гуруҳ мусулмонлар томонидан сайланган, сўнгра қолганлар унга байъат қилганлар. Абу Бакр Сиддиқ умматнинг розилиги билан Ҳазрат Умарни ўз ўрнига тайинлаб кетган. Усмон ибн Аффон эса ўзидан олдинги халифа томонидан ташкил этилган олти кишидан иборат кенгаш томонидан сайланган, сўнгра қолган мусулмонлар унга байъат қилганлар. Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, уларнинг ҳар бири халифалик лавозимига тенг ҳуқуқли номзод сифатида кўрилган бўлиб, исталган киши сайлов натижасида халифа этиб тайинланиш имконига эга бўлган. Али ибн Аби Толиб эса бир гуруҳ мусулмонларнинг илтимосига биноан халифалик вазифасини ўз зиммасига олган, уммат эса унга байъат қилган.

Юқорида зикр этилганидек, халифа сайлашда умматнинг хоҳиш-ихтиёри муҳим ўринга эга бўлиб, мусулмонларнинг байъатисиз ҳеч ким қонуний раҳбар сифатида тан олинмаган. Шу билан бир қаторда, хулафои рошидинларни тайинлаш жараёнида кузатилган сайловлар умумий жиҳатларга эга бўлса-да, бироқ улар ўртасида айрим фарқли хусусий жиҳатлар мавжуд. Шу сабабли ушбу ўринда сайловнинг шакли, ўтказиш тартиби эмас, балки умматнинг қўллаб-қувватлаши муҳим ҳисобланади. Тўрт халифани сайлашда услублар турлича бўлганига қарамай, асосийси, уларнинг барчасига уммат байъат қилганидир. Эътиборлиси, хулафои рошидинларни сайлаш тартиб ва услублари Қуръон ва ҳадисларда зикр этилмаган бўлса-да, ушбу тамойилларни ҳеч ким инкор қилмаган. Зотан, ушбу сайловлар шариатнинг асосий тамойилларидан келиб чиққан ҳолда, саҳобийларнинг ижтиҳодлари билан амалга оширилган.

Бугунги кунда демократик сайловларда айни тамойиллар татбиқ қилинар экан, мусулмонларнинг ўзлари учун раҳбар сайлашларида улардан фойдаланишлари тақиқланмайди. Хусусан, давлат бошқарувида девоннинг ташкил этилиши ҳам Умар ибн Хаттоб даврида форслар давлатчилигидан ўзлаштириб олинган бўлиб, унинг номи ҳам ҳатто форсий шаклда сақланиб қолган. Бу эса давлат ва сиёсатга доир масалаларда мусулмонларнинг умумий манфаати учун ақида ва шариатга зид бўлмаган ишлардан фойдаланишда ҳеч қандай тўсиқ йўқлигини кўрсатади.

2007 йил 8-13 ноябрь (ҳижрий 1428, шаввол ойининг 22-27 кунлари) кунлари Маккадаги Ислом фиқҳи академиясининг 16-сессиясида “Мусулмонлар ва мусулмон бўлмаганлар биргаликда сайловда қатнашишлари” ҳақида фатво эълон қилинди.

Унда қуйидаги жиҳатларга тўхталиб ўтилган:

  • мусулмон бўлмаган давлатда барча фуқаролик ҳуқуқларига эга бўлган мусулмон шахс парламент ва бошқа сайловларда иштирок этиш ҳуқуқига ҳам эга. Чунки унинг иштирокида ижобий жиҳатлар кўп бўлади. Жумладан, ислом динининг маърифий имиджини тарғиб қилиш, ўша мамлакатда яшаётган мусулмонларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, диний озчиликнинг муайян ҳуқуқларга эга бўлишини таъминлаш, жамиятда мусулмонларнинг ўрнини юксалтириш, мусулмонлар ҳақида илиқ таассуротларни уйғотиш, ҳақиқат ва адолат билан мулоқот қилиш, ўзаро ҳақиқат ва адолат асосида ҳамжиҳат яшаш ва ҳоказолар.

Юсуф алайҳиссаломнинг Мисрдаги фаолияти сайланиш ва сайловнинг гўзал намуналаридан бири ҳисобланади. Қадимий Мисрда давлат бошқаруви рисоладагидек бўлмаса-да, Юсуф алайҳиссалом қурғоқчилик йилларида ушбу мамлакатнинг муҳим ресурсларини сақлаб қолиш ҳамда халқнинг қаҳатчиликдан азият чекмаслигини таъминлаш мақсадида раҳбарлик лавозимига ўз номзодини илгари сурган. Мусулмон киши мана шундай бунёдкор, лоқайдликдан йироқ ҳамда жамиятга фойда келтирадиган шахс бўлиши лозим. Валлоҳу аълам.

Юқорида келтирилган фатво асосида уламолар Европа мамлакатларида истиқомат қилаётган мусулмонларга “масолиҳ ал-мурсала” усулий қоидасига кўра, ўз манфаатлари йўлида мусулмон бўлмаган шахсни давлат раҳбари сифатида сайлашларига рухсат берганлар.

Мусулмон мамлакатларидаги мусулмон етакчиларини сайлаш ҳақида нима дейиш мумкин? Бу борада шуни айтиш мумкинки, сайлов ва танлов тушунчалари аслида Ғарбга ислом дини орқали кириб келган. Шундай экан, дину диёнат, Ватан ва жамият манфаатлари йўлида хизмат қиладиган инсонни сайлаш, танлаш ва қўллаб-қувватлаш ҳар бир мусулмоннинг шаръий мажбуриятларидан бири бўлиши лозим.              

 

 

 

 

IMOM MOTURIDIY NAZDIDA RATSIONAL OVQATLANISH TARTIBI

IMOM MOTURIDIY NAZDIDA RATSIONAL OVQATLANISH TARTIBI

 

Ratsional ovqatlanish inson uchun muhim mavzulardan sanaladi. Chunki, insonning baxtli turmushi hamma narsadan avval uning vujudi sog‘ ekaniga bog‘liqdir. Shundan kelib chiqqan holda ota-bobolarimiz “Har narsaning boshi sog‘liq” deyishgan. Shu o‘rinda inson o‘z sog‘lig‘i uchun halol va toyyibat (pokiza) sanaluvchi narsalarni iste’mol qilishi muhim hisoblanib, bu borada bir qator oyat va hadislar mavjud. Darhaqiqat, Qur’oni karimda toyyibat/pokiza atamasi turli siyg‘alarda ellikta o‘rinda keladi va bu o‘rinlarda Alloh taolo insonlarga halol va pokiza sanalgan yeguliklar iste’mol qilishni buyuradi. Misol uchun, Baqara surasining 57-oyatida “Rizq qilib bergan narsalarimizning poklaridan yenglar” deb buyurilgan. Shuningdek, Baqara surasi 168, Moida surasi 4 va 88, Naxl surasi 113-oyatlarida ham insonlarga halol va pokiza narsalarni yeyish amr etilgan. Payg‘ambar alayhissalom ham bir qator hadisi shariflarida bu masalaga alohida e’tibor qaratish lozimligini takidlaganlar. Masalan, hadis kitoblarida u zotning “Alloh pokdir, faqat pokni qabul qiladi” deb marhamat qilganlari, har narsaning eng yaxshisi va eng go‘zalini sevganlari, o‘zlariga hadiya qilingan chiroyli, toza va lazzatli narsalarni zuhd sabab rad etmaganlari ham rivoyat qilingan. Shu o‘rinda dunyo musulmonlarining yarmi uchun aqidada imom sanaluvchi Imom Moturidiy ham “Ta’vilotul Quron” nomli tafsirida toyyibat (pokiza) tushunchasi bo‘yicha juda muhim va qiziqarli sharhlar keltirgan. Darhaqiqat, u o‘z tafsirida insonlar yeb-ichayotgan narsalarining halol-haromligi bilan birga o‘sha narsalarning pokligiga ham e’tibor berishlari lozimligini ta’kidlaydi. Biroq, bugungi kunda halol va harom nima ekani ozmi-ko‘pmi ma’lum bo‘lsa-da, toyyibat (pokiza)dan murod nima ekani yetarlicha anglashilmayapti. Ushbu maqolada mavzuni yanada oydinlashtirish uchun Imom Moturidiyning toyyibat atamasini qanday izohlagani qalamga olindi. Bu bilan esa insonlarning sog‘lom ovqatlanishlari asosida ularning yanada baxtli hayot kechirishlariga yordam berish maqsad qilindi.

Toyyibat so‘zi lug‘atda “yoqimli va mazali bo‘lish” ma’nosidagi tib (tob) o‘zagidan kelib chiqqan bo‘lib, sezgilar va nafslar undan zavqlanadigan, ular go‘zal, yoqimli va mazali deb topgan narsalarga, xususan, shu turdagi yeyiladigan narsalarga ishora qiladi. Bundan tashqari, ushbu tushuncha “yaxshi so‘zlar, serhosil va toza er, pokiza ayollar, xavfsiz shaharlar, xushbo‘y hidlar, mazali taomlar, toza suv, nasli pok oila, halol daromad”, “Toza va foydali bo‘lgani uchun inson tabiatiga yoqadigan, aql va din qabul qiladigan narsalar haqidagi Qur’on ta’biri”, “qonuniy yo‘l bilan qo‘lga qiritilgan va ruxsat etilgan me’yorlarda iste’mol qilinadigan yegulik” kabi ma’nolarni anglatadi.

Imom Moturidiyning so‘zlariga ko‘ra, toyyibat deganda har qanday xushta’m, yoqimli, mazali va sog‘liq uchun foydali narsalar tushunilgani kabi, bu so‘z Alloh tuproqdan chiqargan eng mazali va eng totli taom ma’nolarini ham ifodalaydi. Boshqa tomondan olganda, Imom Moturidiy, yeguliklarni halol va halol bo‘lmagan, pok va pok bo‘lmagan deya ikki turga ajratgan. Unga ko‘ra, Alloh insonlarni halol va toza yeguliklardan, ya’ni toyyibatdan yeyishga buyurgan.

Imom Moturidiyning “Ta’vilatul-Qur’on” deb nomlangan tafsirida toyyibat tushunchasi haqida aytgan fikrlarini oltita qismga bo‘lib, umumlashtirish mumkin. Unga ko‘ra Qur’ondagi toyyibat tushunchasi:

  1. Harom emas, balki halol taomlarni iste’mol qilishni anglatadi.
  2. Tabiiy/organik narsalarni iste’mol qilishni anglatadi.
  3. Eng toza, eng yaxshi, eng foydali yeguliklarni yeyishni anglatadi.
  4. O‘zingizga yoqadigan mazali va foydali taomlarni iste’mol qiling, demakdir. Tarkibida sog‘liq uchun zararli moddalar mavjud bo‘lgan, sizga zarar yetkazadigan va sizni kasal qiladigan yeguliklarni emas, sog‘lig‘ingizga zarar yetkazmaydigan ozuqalarni iste’mol qiling, demakdir.
  5. Inson o‘z tabiatiga eng mos bo‘lgan va eng mazali taomlarni iste’mol qilishi kerak, deganidir.

Imom Moturidiyning so‘zlariga ko‘ra, inson halol bo‘lgan, o‘z organizmiga eng mos keladigan va eng foydali narsalarni yeb-ichishi Allohning buyrug‘idir. Shuning uchun bundan quyidagicha xulosa qilish mumkin: taomlarni yaxshilab pishirib yeng, meva va sabzavotlarni esa pishganlaridan tanlab yeng.

  1. Organizm qancha talab qilsa, shuncha yeng. Vujudingiz nimani talab qilsa, o‘sha narsani iste’mol qiling.

Darhaqiqat, Imom Moturidiy Baqara surasining 57-oyatidagi “Rizq qilib bergan narsalarimizning poklaridan yenglar” jumlasini ikki xil tavil qilgan. Ulardan biri shundan iboratki, zarur bo‘lganidan ortiq narsa insonlar uchun halol qilinmaydi. Shu sababli Alloh ularga kerak bo‘lgan miqdordagi narsani iste’mol qilishga ruxsat bergan va uni toyyibat deb atagan. Moturidiyning so‘zlaridan quyidagi ikkita xulosani chiqarish mumkin:

Birinchidan, inson tanasi qanday oziq-ovqatga muhtoj bo‘lsa, Alloh taolo o‘shalarni yeyishga buyuradi. Boshqacha qilib aytganda, Alloh inson tanasiga kerak bo‘lmagan narsalarni yeyishni harom qiladi. Bu shuni anglatadiki, tanaga qanday yeguliklar foydali bo‘lsa, ularni iste’mol qilish kerak. Ikkinchidan, Alloh taolo bizga organizmimiz qancha yegulikka ehtiyoj sezsa, shuncha yeyishni buyuradi. Shuning uchun, kerak bo‘lgan miqdordan ko‘proq ovqatlanish ham to‘g‘ri bo‘lmaydi. Bizningcha, “Qorin to‘ygandan keyin yeyish haromdir” degan gap shundan kelib chiqqan.

Boshqa tomondan, Moturidiyning so‘zlariga ko‘ra, toza yegulikning miqdori oz bo‘lsa ham, u aynigan yoki ta’mi buzilgan ko‘p miqdordagi ovqatdan yaxshiroqdir. Uning nazdida, basmala aytib so‘yilmagan, agar pishirilishi kerak bo‘lsa yaxshilab pishirilmagan yoki aynigan, jirkaniladigan narsalar emas, basmala bilan so‘yilgan, yaxshilab pishirilgan va insonga xush yoqadigan narsalar ularga halol qilindi, demakdir. Yana bir ma’nosi esa: mijozingizga mos kelmaydigan va siz jirkanadigan narsalar emas, mijozingizga to‘g‘ri keladigan va sizga yoqadigan narsalar sizga halol qilindi, demakdir.

Xulosa o‘laroq, Moturidiyning so‘zlariga ko‘ra, inson avvalo halol oziq-ovqatlarni tanovul qilishi kerak. Shu bilan birga, inson o‘z tabiati pok deb hisoblaydigan tabiiy/organik narsalarni; eng toza, eng chiroyli, eng yaxshi, eng foydali; odamga yoqadigan va unga lazzat beradigan foydali yeguliklarni; sog‘liqqa zarar etkazmaydigan, inson tabiati uchun eng mos va eng mazali narsalarni iste’mol qilishi kerak.

Qisqacha qilib aytganda, agar yeyiladigan narsa pishirilishi kerak bo‘lsa, uni yaxshilab pishirish kerak; agar u meva yoki sabzavot bo‘lsa, xom yoki chiriganidan emas, pishganidan tanlab yeyish kerak. Shu bilan birga, biz iste’mol qiladigan va ichadigan narsalarda sog‘lig‘imizga zarar etkazadigan qo‘shimchalar bo‘lmasligi kerak. Xuddi shunday, tanamiz uchun qanday turdagi yegulik zarur bo‘lsa, o‘sha turdagini iste’mol qilishimiz kerak. Shuningdek, inson tanasi ushbu oziq-ovqat mahsulotlariga qancha ehtiyoj sezsa, o‘shancha miqdorda tanovul qilishi kerak. Bularning barchasiga asoslanib, olimning ushbu tavsiyalarni “Moturidiyga ko‘ra ratsional ovqatlanish usullari” yoki “Moturidiga ko‘ra ratsional ovqatlanish dietasi” yohud oddiygina qilib, “Moturidiy dietasi” deb atashimiz mumkin.

Prof. Dr. Ahmet Ak

Kahramonmarash Sutchi Imom universiteti (Turkiya)

 

MARKAZNING MAQSADI

MOTURIDIYA JURNALI

Asosiy

Faoliyat

Yangiliklar

© 2020 maturidi.uz. All Rights Reserved "ZAKT kafedrasi"