OSOYISHTA, FAROVON KUNLAR QADRIGA YETIB…

OSOYISHTA, FAROVON KUNLAR QADRIGA YETIB…

Xalqimiz muborak Qurbon hayiti bayramini bag‘rikenglik, shukronalik, yaratuvchanlik kayfiyati bilan nishonladi. Garchi, butun dunyoni hamon tahlikaga solib turgan koronavirus pandemiyasi tufayli ulug‘ ayyom kunlari karantin talablari asosida o‘tgan bo‘lsa-da, xalqimiz kayfiyati ko‘tarinki, ertangi kunga ishonchi mustahkam. Buning uchun asoslar ham yetarli.

Avvalo, yurtimizda bebaho ne’mat — tinchlik hukmron.

Ko‘rib turibmiz, bugun ayrim davlatlarda nojoiz qurolli to‘qnashuvlar, mohiyatsiz mojarolar avj olmoqda. Bu mamlakatlar fuqarolari o‘q ovozisiz yashashni orzu qiladi, hayotining keyingi lahzasi qanday o‘tishini bilmaydi. Aziz farzandini bag‘riga bosgan onalar Allohdan omonlik so‘rab, iltijo qiladi.

Bozorlarimiz to‘kin-sochin, daromadimiz tayin, ustimiz but, ko‘nglimiz to‘q.

Toshkent. Qo‘yliq bozori. Ba’zi rastalar egasi — sotuvchilar bayram munosabati bilan dam olayotgan bo‘lsa-da, bozor gavjum, savdo avjida. Qandolat mahsulotlari sotayotgan opa “Bugun hayit, keling sizga arzon qilib beraman”, deya xaridorlarning ko‘nglini topadi. Sabzavot sotayotgan yigit esa mijozlarining farzandlariga bittadan xo‘rozqand ulashadi: “Bu sizlarga hayitlik”, deydi.

Bugun daromadimiz ham tayin. Kimki halol mehnat qilib, yaxshi yashashga intilsa, hech to‘siq yo‘q. Tadbirkorlarga davlat ham, idoralar ham xayrixoh. Shu bois, ustimiz but, hayotdan, bugungi va ertangi kunimizdan ko‘nglimiz to‘q. Xullas, hamma xursand, bayram kayfiyati bardavom.

Aziz yurtimizda turli millat va elat vakillari hamjihatlikda, emin-erkin do‘st bo‘lib yashayapmiz. Vijdonimiz ozod, tazyiq va taqiqlardan yiroqmiz.

Diniy va milliy bayramlarimiz zamirida uyg‘un hikmat bor. Bu — bag‘rikenglik va ham-jihatlik tamoyili. Qurbon hayiti kunlari bu jihatlar yanada qo‘r oladi. Shu dorilomon kunlarda yashayotganimiz zamirida ham millatlar va elatlar o‘rtasidagi do‘stona muhit shakllangani, quda-anda bo‘lib, ahil yashayotganimiz falsafasi bor.

Qolaversa, O‘zbekistonda vijdon erkinligi hukmron. Gap o‘zani shu mavzuga o‘tar ekan, bugun yurtdoshlarimizning qonuniy huquq va erkinliklari bilan birga diniy e’tiqodlari va ehtiyojlari ham to‘la ta’minlanayotgani va qonun bilan kafolatlanganini alohida faxr bilan til­ga olamiz. Prezidentimiz tomonidan yaqinda yangi tahrirdagi “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risidagi”gi qonunning imzolangani ham fikrimiz tasdig‘idir.

Farzandlarimiz yayrab o‘smoqda.

Bolajon xalqmiz. Ularning kamolini ko‘rish buyuk baxt. Bugun farzandlarimiz uchun ham barcha sharoit muhayyo. Yangi bog‘chalar, maktablar, sport inshootlari qurilmoqda. Bolalarimiz kunu tun ilm, sog‘lom turmush tarzi bilan shug‘ullanishi uchun zamin bor. Ularni mashg‘ulotlarga bexavotir kuzatib, hadiksiz qarshi olamiz.

Bu yil Vatanimiz mustaqilligining 30 yilligini zo‘r xursandchilik bilan nishonlaymiz.

Qurbon hayiti bayramining shunday ulug‘ sana bilan uyg‘un kelishi ham barchamizga shukro­nalik hissini ulashadi.

Shu onlarda keyingi yillarda erishgan yutuqlarimiz va hayotimiz mazmunan go‘zal bo‘lib borayotganidan boshimiz osmonda. 

Bugungi islohotlar xalqimiz turmush sharoitini yaxshilashga qaratilgani bilan ham o‘zgacha mazmun kasb etadi. Ular haqida ko‘p gapirish mumkin. Muhimi, bu islohotlarni har birimiz o‘z hayotimizda sezib, his qilib turibmiz.

Albatta, bu shukuhli hayotning har soniyasi bizni shukr qilishga chorlaydi. O‘z navbatida, diyorimizda Qurbon hayitining fayzli damlari kezib yurgan shu kunlarda ulamolarimizning fikrlari, dil izhorlarini eshitish ham yoqimli.

— So‘nggi yillarda yurtimizda diniy-ma’rifiy sohada juda katta islohotlar amalga oshirilmoqda, — deydi O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining birinchi o‘rinbosari Homidjon Ishmatbekov. — Yangi masjidlar qurilmoqda, eskilari qayta ta’mirlanib, zamonaviy ko‘rinish kasb etyapti. Diniy ta’lim sohasida bir qancha madrasalar, oliy darajadagi ta’lim muassasalari ochilmoqda. Allomalarimizning ilmiy merosi tarjima qilinib, xalqimizga taqdim etilmoqda. Ilmiy markazlar xalqaro miqyosdagi nufuzli anjumanlarni o‘tkazish imkoniga ega. Butun dunyo jamoatchiligi O‘zbekistondagi bu kabi islohotlarni yuqori baholayotganiga shohid bo‘lib turibmiz.

Prezidentimizning O‘zbekiston xalqiga yo‘llagan Qurbon hayiti tabrigi yurtdoshlarimiz uchun haqiqiy bayram tuhfasi bo‘ldi. Tabrikdan ruhlangan xalqimiz keyingi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlarimiz bardavom va barakali bo‘lishini tilab, duolar qilmoqda.

Alloh xalqimizga Qurbon hayiti bayramini muborak qilsin. Butun dunyoga kelib turgan koronavirus kasalligini shu kunlarning sharofati ila tezda daf qilishni O‘zi nasib aylasin.

— Davlatimiz rahbarining xalqimizga yo‘llagan bayram tabrigi barchamizni xursand qildi, — deydi Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Davron Maxsudov. — Prezidentimiz o‘z tabrigida mo‘min-musulmonlarni ulug‘ ayyom bilan qutlab, yurtimizda keyingi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlar, yangilanishlarga alohida urg‘u berdi. Jumladan, vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar faoliyatiga doir qonunning yangi tahrirda qabul qilinishi turli diniy e’tiqoddagi aholi uchun keng imkoniyatlar eshigini ochgani bilan ahamiyatli bo‘ldi. Ayniqsa, islom dinini, ajdodlarimiz qoldirgan moʻtabar manbalarni ilmiy asosda o‘rganish uchun sharoitlar yaratilgani e’tiborlidir. Atrofimizga qarasak, qancha-qancha yangilanishlar, o‘zgarishlar bo‘lmoqda. Bugun shu kunlarning qadriga yetish, shukronalik hissi bilan yashash Allohga ham xush keluvchi amallardan sanaladi.

Darhaqiqat, bugungi ulug‘ ayyom kunlari shukuhi haqida gapirar ekanmiz, allomalarimizning “Hayit kunlari shodlikni izhor qilish dinning shiorlaridandir”, degan gapini yodga olish o‘rinli. Shu bois, Qurbon hayiti kunlarida quvonchimizni, saxovatimizni har qachongidan ko‘ra, ko‘proq namoyon qilishimiz lozim.

Ulug‘bek ASROROV,
“Yangi O‘zbekiston” muxbiri,
Manba: “Yangi O‘zbekiston” gazetasi
2021-yil 23-iyul, №147(403)

Vijdon erkinligining o‘ziga xos xususiyatlari

Vijdon erkinligining o‘ziga xos xususiyatlari

 

Vijdon va din erkinligini ta’minlash O‘zbekiston Respublikasi olib borayotgan siyosatning ustuvor vazifalaridan sanaladi. Shu bois so‘nggi yillarda respublikamizda fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlashga qaratilgan keng ko‘lamli demokratik islohotlar olib borilmoqda. Bu borada vijdon erkinligining huquqiy asoslarini mustahkamlash, qonunchilikni inson huquqlariga oid xalqaro andazalar asosida takomillashtirish ham respublikamizda amalga oshirilayotgan islohotlarning eng dolzarb vazifalaridan deb qaralmoqda. Xususan, 2021-yil 5-iyulda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Oliy Majlis tomonidan taqdim etilgan “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi qonunni imzoladi.

Mazkur qonun AQSh, Yevropa Ittifoqi va jahonning ilg‘or davlatlarining inson huquqlari bo‘yicha markazlari hamda xalqaro tashkilotlari mutaxassislarining taklif va tavsiyalarini o‘rgangan holda ishlab chiqildi. Yangi qonunning oldingi qonundan asosiy farqli jihatlari shundaki, bu hujjatda fuqarolarning vijdon erkinligi kafolatlari kuchaytirildi, har bir inson xohlagan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqini ta’minlashning yangi mexanizmlari joriy etildi, shuningdek, davlatning din ishlari bo‘yicha siyosati takomillashtirildi.

Bundan tashqari, “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi qonunda diniy sohadagi qonun hujjatlarida qo‘llaniladigan asosiy tushunchalarga ta’rif berildi. Bu orqali oldingi qonunda mavjud bo‘lgan mavhum tushunchalardan voz kechildi. Shuningdek, diniy tashkilotlarning huquq va majburiyatlari, ular ta’minlanishining kafolatlari, shu jumladan, yuqori turuvchi organ yoki sudga mansabdor shaxslarning diniy tashkilotlarning huquq va erkinliklarini buzuvchi qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) bo‘yicha ular sudga murojaat qilganda, davlat bojini to‘lashdan ozod etilishi mustahkamlab qo‘yildi. Bu esa diniy tashkilot va davlat organlari o‘rtasidagi munosabatlar shaffofligiga xizmat qiladi. O‘z navbatida, diniy tashkilotlarga nisbatan kuzatilishi mumkin bo‘lgan turli noqonuniy xatti-harakatlarning oldini oladi.

Ilgari diniy tashkilot rahbarligiga nomzod xorijiy davlat fuqarosi bo‘lsa, bu shaxsning rahbar bo‘lish imkoniyati cheklanardi. Ya’ni oldingi qonunning 8-moddasida “Diniy tashkilotlar rahbarligiga O‘zbekiston Respublikasining fuqarosi bo‘lmagan shaxslarning nomzodi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita bilan kelishib olinadi” degan jumla asosida muayyan cheklovlar o‘rnatilgandi. Bu esa ba’zi diniy tashkilot vakillariga muayyan qiyinchiliklarni keltirib chiqarardi. Yangi qonunda bu kabi holatlarning oldini olish maqsadida diniy tashkilot rahbarligiga ko‘rilayotgan chet ellik fuqaro nomzodini Din ishlari bo‘yicha qo‘mita bilan kelishish hamda bu shaxsning O‘zbekiston Respublikasi fuqarosi bo‘lishi to‘g‘risidagi talablar bekor qilindi.

Diniy tashkilotlarni tuzish va ro‘yxatdan o‘tkazish bilan bog‘liq ma’muriy buyruqbozlik holatlarining oldini olish hamda fuqarolarga qulayliklar yaratish maqsadida diniy tashkilotni tuzish va ro‘yxatga olishning elektron tizimiga o‘tkazish tartibi o‘rnatildi. O‘z navbatida, bu amaliyot diniy tashkilotlarni ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonining tezlashuviga xizmat qiladi. Ilgari ro‘yxatga olish organi tomonidan diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun hujjatlarni ko‘rib chiqish muddati uch oy deb belgilangan edi. Yangi qonunda bu muddat 3 barobar qisqartirildi va bir oylik muddatda diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun hujjatlar ko‘rib chiqilishi mustahkamlandi. Shu bilan birga, diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazishni rad etish asoslarining to‘liq ro‘yxati ko‘rsatib o‘tildi. Bu esa ro‘yxatdan o‘tkazish bilan bog‘liq amaliyotning shaffofligi yanada ortishiga sabab bo‘ladi.

Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 31-mayda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasida diniy tashkilotlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish, qayta ro‘yxatdan o‘tkazish va tugatish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 409-sonli qaror talablarida diniy tashkilotlarni tuzish uchun fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan beriladigan rozilik xati ham zaruriy talab sifatida belgilangan edi. Bu esa diniy tashkilot tuzish bilan bog‘liq jarayonlarning murakkablashuviga sabab bo‘lardi. Yangi qonunchilikda diniy tashkilotlarni tuzishni soddalashtirish maqsadida ro‘yxatdan o‘tish jarayonida mahalla ishtiroki bekor qilindi.

Shuningdek, 1998-yilda qabul qilingan qonunda diniy tashkilot tuzish uchun tashabbuskor shaxslar soni eng kamida 100 nafar bo‘lishi qoida tariqasida o‘rnatilgandi. Endilikda, mahalliy diniy tashkilotni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun talab qilinadigan shaxslar soni 100 nafardan 50 nafargacha qisqartirildi. Bu holat ham qonunning liberalligi yanada ortishiga xizmat qilgan.

Umuman olganda, qabul qilingan qonun inson huquqlari bo‘yicha xalqaro standartlar bilan kafolatlangan diniy sohada umume’tirof etilgan huquq va erkinliklarni qamrab olgan holda yurtimiz aholisining mentaliteti, o‘ziga xos jihatlari va din erkinligi bilan bog‘liq orzu-istaklarini o‘zida mujassam etgan.

Shukrulloh JO‘RAYEV,

Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot

markazi bosh ilmiy xodimi
Manba: "Vatanparvar" gazetasi 2021-yil 23-iyul, 29-soni

Yangi qonun – g‘oyaviy tahdidlardan himoya

Yangi qonun – g‘oyaviy tahdidlardan himoya

Darhaqiqat, kuni kecha Prezident Sh.Mirziyoyev tomonidan imzolangan “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining qonuni yurtimiz diniy-ijtimoiy hayotida ulkan hodisa bo‘ldi.

 

Mazkur qonunda o‘z aksini topgan ijobiy o‘zgarishlar haqida, xususan, undagi birgina jihat – diniy mazmundagi materiallarni olib kirish va tarqatish tartibiga oid moddasining ahamiyati haqida so‘z yuritsak.

Qonunning 10-moddasi, ikkinchi xatboshisida shunday deyiladi: “O‘zbekiston Respublikasi hududida diniy mazmundagi materiallarni tayyorlash, olib kirish va tarqatish jamiyatda konfessiyalararo totuvlik hamda diniy bag‘rikenglik buzilishiga olib keladigan, diniy zo‘ravonlik va boshboshdoqlikka chorlaydigan g‘oyalar hamda qarashlar tarqalishining oldini olish maqsadida dinshunoslik ekspertizasining ijobiy xulosasi olinganidan keyin amalga oshiriladi”.

Bir qaraganda, mazkur modda ayrim xorijiy davlat va huquq tashkilotlari bong urib ta’kidlashdan charchamayotgan diniy materiallarga nisbatan senzura yoki fikr erkinligini cheklashdek ko‘rinishi mumkin. Biroq aslida bunday emas. Moddaning siyoqiga insof nazarini tashlagan har bir aql egasi undan jamiyat va davlat barqarorligiga salbiy ta’sir qiluvchi “konfessiyalararo totuvlik hamda diniy bag‘rikenglik buzilishiga olib keladigan, diniy zo‘ravonlik va boshboshdoqlikka chorlaydigan g‘oyalar hamda qarashlar tarqalishining oldini olish” ko‘zlanganini anglab yetadi. Zero, dinni noto‘g‘ri talqin etish, undan siyosiy va boshqa maqsadlarga yetishda qurol sifatida foydalanish qanday xunuk oqibatlarga olib kelishi bugun hech kimga sir emas. Buni nafaqat Yaqin Sharqdagi nizo o‘choqlari, balki mustaqil O‘zbekistonning tarixida bo‘lib o‘tgan bir qancha ayanchli voqealar misolida ham ko‘rish mumkin. Turli radikal guruhlarning o‘z qabih niyatlarini amalga oshirish yo‘lida odamlar, xususan, yoshlar ongini soxta da’volar bilan zaharlashga qaratilgan urinishlarini aniqlash hamda ularning faoliyatiga chek qo‘yish davlat dinshunoslik ekspertizasi bilan chambarchas bog‘liqdir.

Bundan tashqari, respublika hududida nashr etilayotgan diniy mahsulotlarning sifatli hamda turli bid’at-xurofotlar va ilmiy asosga ega bo‘lmagan to‘qima ma’lumotlardan xoli tarzda aholi qo‘liga yetib borishida dinshunoslik ekspertizasining o‘rni o‘ta muhimdir. Shu bilan birga mazkur amaliyotning saqlab qolinishi diniy mazmundagi materiallar yo‘nalishida faoliyat olib boruvchi tadbirkorlarning manfaatlari himoyasi uchun ham xizmat qiladi. Zotan, davlat dinshunoslik ekspertizasi diniy adabiyotlarga taalluqli mualliflik huquqining muhofaza etilishi, materiallarning kontrafakt usulda tayyorlanishiga chek qo‘yish kabi qonuniy mexanizmlarning ishlashini ham ta’minlab beradi.

Xulosa qilib aytganda, ayrim huquq ekspertlari hamda xorijiy davlat tashkilotlari tomonidan dinshunoslik ekspertizasining senzura sifatida baholanishi hamda ularning mazkur amaliyotni bekor qilishga oid chaqiriqlari hududdagi mavjud va o‘ziga xos diniy-ijtimoiy muhit to‘liq o‘rganilmagan holda o‘rtaga tashlangan bo‘lib, mazkur amaliyotga oid normaning qonuniy kuchda qoldirilishi uzoqni ko‘rib, qabul qilingan oqilona qaror bo‘ldi.

Shunday ekan, diniy-ijtimoiy sohada olib borilayotgan islohotlarning huquqiy asosi bo‘lmish mazkur qonun kelgusida ushbu yo‘nalishda amalga oshiriladigan xayrli ishlarga poydevor bo‘lishi shubhasizdir.

Jahongir JO‘RAYEV,

Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi

yetakchi ilmiy xodimi
Manba: "Vatanparvar" gazetasi 2021-yil 23-iyul, 29-soni

Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengashining koronavirus (COVID-19) vabosining keng tarqalishi oldini olish boʻyicha FATVOSI

Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengashining koronavirus (COVID-19) vabosining keng tarqalishi oldini olish boʻyicha FATVOSI

Bismillahir Rohmanir Rohiym,

Muhtaram moʻmin-musulmon birodarlar, aziz yurtdoshlar!

Jahon ommaviy axborot vositalari tarqatayotgan xabarlarga koʻra, qariyb bir yarim yildan beri insoniyatga sinov, imtihon boʻlib kelgan vabo – koronavirus pandemiyasi uchinchi, ayrim mamlakatlarda toʻrtinchi toʻlqin tarzida namoyon boʻlmoqda. Allohga shukrki, oʻtgan yili hukumatimiz va Oʻzbekiston musulmonlari idorasi amalga oshirgan qator chora-tadbirlar sabab ushbu kasallikning oqibatlari birmuncha yengil kechdi. Ammo bu yilgi yoz chillasi kirib kelishi bilan virusning tarqalishi yana avj oldi.

Dinimizda insonning joni, eʼtiqodi, aqli, moli va obroʻsini saqlash muhim asoslardan biridir. Ularga zarar yetadigan holatlarda shariat oʻz talablarini insoniyatga yengillatadi.

Mamlakatimizda kasallikning keng yoyilib ketishi oldini olish, uning asoratlarini yengillatish boʻyicha katta hajmdagi ishlar amalga oshirib kelinmoqda. Jamoat joylarida toʻplanmaslik, yirik tantana va tadbirlar oʻtkazmaslik, niqob taqish, oʻzaro masofa saqlash va vaksina olish boʻyicha chora-tadbirlar shular jumlasidandir.

COVID-19 vabosi asosan, havo-tomchi, qoʻl berib soʻrashish kabi holatlarda yuqadi. Shunday ekan, jamoa boʻlib toʻplanish holatlari ushbu xatarli virusning tarqalishiga asosiy sabab boʻlmoqda. Alloh taolo Qurʼoni karimda shunday marhamat qiladi:

وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِوَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

yaʼni: “Oʻzingizni halokatga duchor qilmang. Ehson qiling, albatta Alloh ehson qiluvchilarni xush koʻradir” (Baqara surasi, 195-oyat).

Bu oyatda moʻmin-musulmonlar halokatga sabab boʻladigan ishlardan tiyilishga buyurilgan.

Abu Saʼid al-Xudriy raziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda  Paygʻambarimiz sollallohu alayhi vasallam:

عن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه : أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال:”لا ضرر ولا ضرار”

(رواه ابن ماجة والدارقطني )

yaʼni: “Islom dinida zarar berish va zarar koʻrish ham yoʻq” deganlar.

Demak, hadisi sharifda inson oʻziga yoki oʻzgalarga zarar keltiradigan sabablardan uzoq boʻlishga buyurilgan.

Moʻtabar fiqhiy kitoblarimizda:

درء المفاسد مقدم على جلب المصالح

yaʼni: “Zararni daf qilish foydani jalb qilishdan oldinga qoʻyiladi”;

المشقة تجلب التيسير

yaʼni: “Qiyinchilik yengillatishni jalb qiladi” kabi fiqhiy qoidalar keltirilgan. Shulardan kelib chiqib, shariat inson hayotiga zarar yetish ehtimoli kuchaygan paytda oʻz talablarini yengillatadi va odamlarga bir qancha ruxsatlar beradi.

Shariatimiz koʻrsatmalariga binoan, favqulodda vaziyatlar yuz berganda, masalan, qattiq yomgʻir, izgʻirin sovuq boʻlganda masjid jamoatiga chiqmaslik uzr hisoblanadi. Bunga quyidagi hadis dalil boʻladi:

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ لِمُؤَذِّنِهِ فِي يَوْمٍ مَطِيرٍ: “إِذَا قُلْتَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، فَلَا تَقُلْ: حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، قُلْ: صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ”، قَالَ: فَكَأَنَّ النَّاسَ اسْتَنْكَرُوا ذَاكَ، فَقَالَ: “أَتَعْجَبُونَ مِنْ ذَا؟!، قَدْ فَعَلَ ذَا مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي، إِنَّ الْجُمُعَةَ عَزْمَةٌ، وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أُحْرِجَكُمْ، فَتَمْشُوا فِي الطِّينِ وَالدَّحْضِ

(رواه الإمام البخاري والإمام مسلم)

yaʼni:Abdulloh Ibn Horis raziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Ibn Abbos raziyallohu anhu qattiq yomgʻir yoqqan kunda muazzinlariga: “Ashhadu alla ilaha illalloh”, “Ashhadu anna Muhammadan rasululloh”ni aytganingizdan keyin “Hayya ʼalas solah”(namozga kelinglar)ni aytmang, balki (sollu fiy buyutikum)“uyingizda namoz oʻqinglar” deb ayting”– dedilar. Shunda baʼzi odamlar bundan norozi boʻlishdi. U zot: bu gapimdan ajablandingizmi? Vaholanki, bu narsani mendan koʻra yaxshiroq Zot (yaʼni, Rasululloh) qilganlar. Albatta, jamoat namozi qatʼiy hukmdir, lekin men sizlarning uylaringizdan chiqib, loy va balchiqlarni bosib yurishingizni xush koʻrmayman” dedilar (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyatlari). 

Hadisi sharifda vabo chiqqan joyga kirmaslik, agar oʻsha yerda boʻlsa, u yerdan chiqib ketmaslik buyurilgan. Bu – kasallikning oldini olishning eng yaxshi chorasidir. Buning ustiga, jamoat joylari va boshqa katta tadbirlarda bu virusning tarqalish ehtimoli katta boʻladi.

Yuqoridagilardan kelib chiqib, Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengashi quyidagi fatvoni eʼlon qiladi:

1. Qurbon hayiti namozida katta jamoat bir joyda jamlanishini inobatga olib, pandemiya yanada avj olmasligi, vabo oqibatlarini yumshatish maqsadida shu kuni iyd namozi ado etilmaydi, oʻrniga uyda Zuho namozini oʻqish tavsiya etiladi.

2. Juma namozlaridan (yuqoridagi sabablarga koʻra vaqtincha oʻqilmaydi) boshqa namozlar barcha karantin talablariga rioya qilgan, yaʼni niqob taqqan va oraliq masofani saqlagan holda, masjidlarning ochiq sahnlarida ado etiladi. Masjidlarda qoʻl berib yoki quchoqlashib koʻrishish qatʼiyan taʼqiqlanadi.

3. Isitma, yoʻtal kabi kasallik alomatlarini oʻzida his qilganlar, keksalar va kichik yoshdagi bolalarga jamoat namozlarida ishtirok etish tavsiya etilmaydi.

4. Yoshi ulugʻ keksalar va bemorlar holidan xabar olish hamda hayit bilan tabriklash va boshqa milliy urf-odatlar bilan bogʻliq anʼanalarni aloqa vositalari orqali amalga oshirib turish tavsiya etiladi.

5. Janoza namozlari vafot etganning yaqin qarindoshlari ishtirokida, xonadonlarda oʻqiladi. Marhumlarning haqlariga qilinadigan duoi fotihalarni qatʼiy ravishda yurtdoshlarimiz oʻz xonadonlarida, oila davrasida bajarsinlar, fotihagarchiliklarga borishdan hamda oʻtganlarning qabrlarini ziyorat qilishdan saqlanib tursinlar.

6. Moʻmin-musulmonlar imkon qadar kasallikning tarqalishini oldini olish maqsadida qurbonlik goʻshti ehsonlarini tarqatishda karantin talablariga qatʼiy rioya etsinlar.

7. Pandemiya vaziyatida oziq-ovqat, dori-darmon va boshqa zarur vositalarning narxini oshirish, bozorlar va doʻkonlarda sunʼiy ravishda taqchillikni yuzaga keltirish hamda aholi oʻrtasida turli vahimali xabarlarni tarqatish sharʼan haromdir.

8. Vaksina olmaslik, uning tarkibi toʻgʻrisida boʻlmagʻur gaplarni tarqatish durust emas. Davlatimiz barcha talablarga javob beruvchi vaksinalar vositasida ommaviy ravishda emlash ishlarini amalga oshirayotgan ekan,barcha yurtdoshlarimiz oʻzlarini va oila aʼzolarini, shifokorlar bilan kelishgan holda, emlatishlari maqsadga muvofiq boʻladi.

9. Ehtiyojmandlar, nogironligi borlar, vaqtincha ishsizlarga ehson koʻrsatishning ayniqsa ushbu kunlar va oylarda savobi ulugʻdir. Xayriya va ehson tadbirlarini “Vaqf” jamgʻarmasi orqali yoki bevosita amalga oshirish tavsiya etiladi.

10. Oʻzbekiston musulmonlari idorasi, uning viloyatlardagi vakilliklari xodimlari va imom-xatiblar ushbu fatvo mazmun-mohiyati boʻyicha aholining keng qatlamlari orasida batafsil tushuntirish ishlarini amalga oshirsinlar.

Alloh taolo ushbu kasallikni tez kunlarda bartaraf etishini hamda xalqimizning hayoti tinchlik va osoyishtalikda davom etishini Yaratgandan iltijo qilib qolamiz!

Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Ulamolar kengashi

Melodiy: 16 iyul 2021 y.

Hijriy: 6 Zulhijja 1442 y.